De ruada

Nova entrega da obra “Montañesas” de Noriega Varela. Hoxe os seus versos co título “De ruada”

I

 Unha noite de inverno das máis escuras

tentoume seique o demo de ir a Cesuras

 por mor dunha rapaza máis feiticeira

que as froliñas que nascen na primadeira.

 Tropezando nos croios, dando aturuxos,

e petando coa moca nos ventanuxos,

 cheguei á Margarida, brinquei o río

e seguín cara adiante, sin medo ó frío.

 Ó relente da noite polos lousados

andaban algús gatos axaneirados;

 pero cando os meus zocos tumbar sentinon,

cal da crus os demoros, todos fuxinon.

 Ond´as casas pareime, xunta dun carro,

arrimeime a unha roda, piquei cigarro,

 e buscando o librillo pola chaqueta,

ouvín o ruxe-ruxe da pandeireta;

 pois pretiño, moi preto, de donde estaba,

o bodego da fía de alí cadraba,

 que, anque probe, é ás veces niño de amores,

onde a groria entrevémo-los labradores

 á lus esmorecida dun candil vello,

que dos grandes i os porcos é un bon espello,

 i onde martes e xoves toca o frauteiro,

cal tocara decote, a non ser careiro,

 ou si as pícaras novas, máis dadiveiras,

máis cadelas tiveran nas faldriqueiras.

Alí van os rapaces namoricados

coa bufanda hastra os ollos, taparuxados;

 alí van estornelos, ¡xente do vento!,

ás furtadas, co demo no pensamento;

 alí van os petrucios, que aran a terra,

contar contos dos mouros, casos da guerra,

 loitas de héroes gallegos, honor e groria

das páxinas brilantes da nosa historia;

 alí van madrileños, ¡de moita sona!,

que cos pés amasaron pan na tahona;

 habaneros, que volven de penas fartos,

con sombreiros de palla, pero sin cartos;

 alí van melitares, que no exercicio

inda deron máis voltas que dá un rodicio;

 alí van vellas tolas falar de santos,

de tesouros, pantasmas, trasnos, encantos,

 da compaña que sale polos camiños,

do mal de ollo, das fachas, dos demachiños,

 do pedrazo, que murchas pon as patacas,

das cobras que de noite maman nas vacas,

 dun libro de esconxuros que ten o cura,

de como os nenos sanan da crebadura,

das promesas, dos mortos, das romerías,

¡e doutras mil burradas e bruxeirías!.

II

Cando entrei, nun recuncho fíxome canto,

cabo si, unha neniña, que quero tanto

com´a luz dos meus ollos, porque é Sabela

donairosa, garrida, com´unha estrela.

 Nas ribeiras do Masma, no se ollan frores

com´a branca azucea dos meus amores,

 rapaza máis xeitosa nin de máis quedo

non naceu nas montañas de Mondañedo.

 ¡A cantos solteiriños lles fire a ialma!

¡entre cantas vilegas se leva a palma!.

O demo no me leve que cando quixo

faguer Dios…¡abofellas soupo o que fixo!.

 Así ó pronto quedeime sin saudala,

porque sempre que a vexo prendo na fala,

e dempoixas á orella, moi despaciño,

faleille desta sorte: -¿fuche ó muiño?

 -Fun levar un folico de gra de trigo.

-E ¿quen era aquel majo que iba contigo?

 -¿Tu tes ganas de contos?, ¡seica vés lelo!

-Lela estás ti, que falas cun estornelo.

 -¡Arrenégote, Xuncras!, ¿quen é ese acheite?

-Un que tódolos días che merca o leite.

 -Ora o demo, ¿e dixenon que era meu mozo?,

¡com´as teipas me quede si cho conozo!

-Non te faigas, si queres, desentendida;

¿cantas veces cho bebe pola medida?.

 -¡Leria, leria!, á medida naide lle toca,

si non quer que nos dentes lle fenda a zoca.

 ¡Bupa!, non te enrabexes, ten máis cachaza,

que ese serio non pinta nunha rapaza.

 Di a verdade, Sabela, ¿púxoche o pucho

dos dous cornos na testa?, ¿déuche algún chucho?

 Ti ¡xa ora!, da vila non contas nada;

pro como ás veces volves tan colorada…,

non che falta quen diga, ¡contos de bruxas!,

que che fan na cibdade mil garatuxas.

-¡Ai de min, pecadora!, ¡boh!, ¡no me indines!

-Éche certo, así eu medre, ¡non te presines!

-¿Sabes o que che digo?, ¡basta de chanza!,

e, si n´a tes, deprende millor crianza;

 ¿seique coidas que faigo com´a Valura?;

eu non sirvo, ¡que raio!, pra ama de Cura.

Vaite pra cabo doutras, ¡líscate axina!

-¡Craro!, ti soilo queres a estudiantina.

 -¡Faigo ben!, polo de hoxe, sonche solteira.

-Pois, destoncias… beilémo-la muiñeira.

 Anda, vente prá roda.

                                      -¡Douche coa roca!

-Muller, érguete e cala; ¡viva quen toca!.

III

Renxeu a porta; en trulladas

entraron dando aturuxos,

e mais cantando alboradas,

mociñas repinicadas

e rapaces como buxos.

 Buliron logo os pandeiros,

e da frauta os salouquiños

romedaban garuleiros

cantares dos paxariños

ó amañecer nos loureiros.

 Que o frauteiro de Zoñán,

anque viste cirigolas,

en tendo a frauta na man,

acaba por volver tolas

as nenas que á fía van.

 I as máis xarelas bailaban,

aloumiñando ilusiós,

e, cando unha volta daban,

de moitos tras si levaban

os ollos i os corazós.

 O ceio por quen eu morro,

Sabela, miña Sabela,

erguese, facendo o zorro,

pelisqueina e entrou no corro,

sacudindo na mantela.

 I ó pasar, quentes da chola,

tres ruás, que estaban xuntos,

armando atrós tatahola,

berraban: ¡que baile sola

polo ben que marca os puntos!.

 Fíxose un pouco a rogada,

que é, sin querer, melindrosa;

¿dempoixas?, ¡non digo nada!;

lixeiriña e colorada

voltexaba donairosa.

 Ai, rapaciñas gaiteiras,

-falou un vello-, ¡a ver ora

si eso é bailar muiñeiras!:

¡criouse nas Coruxeiras

pra non salir bailadora!.

 I on habanero decía,

baduando máis que un loro:

“lo dudo que entodavía

haiga ni en la Andalucía

máis lindo pimpollo de oro”.

 Namentres que así falaba,

¡adiós festa, adiós turreiro!;

vin que o candil apagaba

unha boca, que sopraba

por debaixo dun sombreiro.

 ¡Vivan sempre os de Cesuras!,

¡ou, minicreques!, -berrei-;

anque estamos ás escuras,

os que aprendedes cos curas

aquí non prantades lei.

Buroneses, ¡viva a nosa!,

¡pau de cego e dar con gana!

-outra voz augardentosa

respondeu-; ¡si hai un que tosa,

non leva costela sana!.

 Logo dempois, ¡Dios me valla!,

caían que era un gustiño,

¡cal si se dera na palla

cando volvemos prá malla

de xantar con carne e viño!.

 I ó chegarlle entón a ves,

un, que abofé n´era manco,

sin folguexar deume tres,

i esnafreime contra un banco,

que tiña pra riba os pés.

 ………………………………………………….

 Ás costas, por caridade,

cargou comigo un veciño,

e vindo polo camiño

nos Picos tocaba o frade.

 ©Marcos Candia