Cumprimos o ritual, “San Cosme da Montaña, 2.013”

28 de setembro de 2.013, 9:30 AM, Fonte Vella, Mondoñedo. Esa era a hora e as coordenadas, ahí arracou o reto. Pesa a ameaza de chuvia, a nubosidade abudante e o intenso chaparrón do día anterior (o propio do San Cosme), un intrépido e afouto grupo de amigos e amigas decidimos marchar camiñando ata o Santuario de San Cosme da Montaña, parroquia de San Martín de Galgao, Abadín.

Comezamos o trazado polo rúa Febrero, Leiras Pulpeiro e a Avda. de San Lucas, ata o Santuario de Nosa Señora dos Remedios, onde aproveitamos para deixar constancia do noso reto cunha fermosa instantánea. Collemos o trazado da estrada que por Rego de Cas e Cesuras ascende ata Tronceda, deixando atrás San Cristobo, Zoñán e Estelo. Tras pasar a antiga taberna de Cesuras, comezamos o ascenso polo antigo e empinado camiño da Infesta. Facélomo moi frescos físicamente e con mochilas repletas de desexos e gañas de conseguir o reto, sobre todo a de Belén, que despois da dura subida, repúxose e demostrou forza e orgullo. Ascendemos pola “Revolada”, parte inferior das antigas “Pedreiras”, “Fonte de Don Luís” e o lonxe divisamos o “Marco da Infesta”, tamén coñecido como “Marco da Fervenza”. Neste punto de bifurcación do camino, e tras un laborioso e duro ascenso aproveitamos para coller forzas e deixar unha nova imaxe de recordo e amizade.

Proseguimos subindo pola ladeira do empinado monte, deixando a nosa esquerda a “Pena da Roca”, e a nosa dereita uns elevados muros de pedra que fechan algunhas parcelas de terreo; a fonte da “Espadaña”, que da orixe ao río Pelourín e o que queda da antiga “Niveira”. Unha vez no cumio dos montes de Cesuras, aproveitamos a proximidade, para desviarnos uns metros e ver a fermosa “Charca da Cabrita” xa que algún dos membros da expedición non estiveran alí nunca. Unha vez no lugar, a desulisión pola escasa auga, veuse respondida polas espectaculares vistas, e caras de satisfacción dos membros da camiñata. A partir deste punto a roupa de abrigo fíxose precisa, xa que o frío se facía notar nestas altas montañas do noso fermoso Mondoñedo.

Sorteamos o aramio de pinchos que separa os montes de Cesuras e Sasdónigas, e escomezamos o descenso dos mesmos, por unha das pistas de concentración parcelaria. Transitamos por “A Granda das Cortellas”, por “O Lombo do Medio” e o lonxe xa divisamos as vivendas de Galgao, de A Xesta e o Santuario de San Cosme, a nosa meta da maña. O descenso final, largo e moi pronunciado, fainos camiñar con precaución, xa que os nosos xeonllos empezaban a queixarse. Atravesamos a estrada nacional 634, e aos poucos metros estamos xa no campo da festa do San Cosme da Montaña, a primeira parte do trazado foi todo un éxito; tanto, que chegamos con case unha hora de adianto sobre as previsións dos nosos guias, Suso da Imprenta e Andrés Doural, que debían pensar que non eramos tan habilidosos no arte de camiñar.

Despois duns cortos minutos de descanso, aproveitamos o bar de Cuba Fernández, para tomarlle uns cacharros antes da misa, a cal acudimos, uns na parte baixa, e outros no coro da igrexa. Despois do evento relixioso aproveitamos para participar da Procesión e unha vez pasada esta facemos a foto oficial co Santo no seu Santuario, aquí, varios membros do grupo non puideron estar, xa que tiveron que partir a vila de Abadín para poder xantar, pola falta de pulpería na festa. Sirvan estas liñas para recordalos e que pese a non estar na igrexa eles tamén forma parte da foto. ¿E que pasou despois desto? Pois que ia pasar, aproveitamos para comer, os que tiñamos, uns xeitosos e saborosos bocadillos, namentras esperábamos pola volta dos que ian en Abadín. Despois de repoñer forzas, tomamos un café e deleitamos os nosos oídos co grupo “Lecer” que amenizaba a sesión matinal, con grandes temas como o seu movido “Paketón, Paketón”.

Unha vez voltarón os da comilona en Abadín, e co grupo formado de novo, tomamos a decisión de cambiar a ruta de volta, e vir para a cidade das mil privameras por varias das súas aldeas e recunchos máis fermosos, xusto polo costado contrario a onde subimos. Así pois ascendemos ata o alto de Galgao, polo “Campo da Randea”, deixamos a estrada de Pastoriza  e tomamos unha pista, típica galega, de terra que parte a nosa esquerda ata o “Rego de Muras”, aquí xiramos de novo a esquerda xusto por debaixo da futura autovía do Cantábrico, que tanto “beneficio” vai dar a Mondoñedo, e comezamos o descenso ata as vivendas do lugar de Samordás. Deixamos a un lado as ruinas do antigo santuario de San Cosme e a cova de “Os Santos” tamén coñecida como “Da Meiga”, e a nosa dereita o extenso prado de “O Oidor”, todo isto co ritmo do “Paketon, Paketon” que causou furor entre os camiñantes, e era inevitable recordar a canción.

Estamos xa preto das vivendas de Vicos de Abaixo, xiramos a dereita, por un fermoso e ancho camiño, pasamos o rego “Do Penido” e chegamos a un novo grupo de casas, a “Valiña”, lugar natal de dous membros do grupo, Andrés e Miguel, camiñantes sen fronteira e con Mondoñedo sempre por bandeira. Proseguimos logo deste verso, e pasamos o “Rego da Valiña”, vivendas de “A Pradela”, “Penido de Xastoso”, “Rego da Cal” e comezamos o empinado e duro ascenso de “Os Espiñeiros” donde o conserxe máis famoso de Mondoñedo, o noso amigo Rafa, levaba a dianteira, por certo, xa que o nomeamos aquí, felicidades por esos grandes e fermosos 34 anos, ti xa sabes. Ao rematar a subida chegamos as vivendas de “Pausalido”. Logo deste barrio vamos ata “Orxal” e baixamos pola parte inferior da famosa cova do “Rei Cintolo” ata o barrio de “Supena”. Neste punto aproveitamos unha excepcional fonte pública para repoñer folgos beber un bo grolo da mellor auga de Galicia, e tomar unha nova foto, seguimos camiñando.

Prosegue o descenso a un lado do barrio de “Supena”, collemos unha pista de terra que nos leva por “Caldodubio”, “Pena Aguda”, “Louseiras de Lavapés” e terreos de “As Bouzas”; en nada estamos xa na traza da estrada que leva a Argomoso. Transitamos pola mesma en dirección ao famoso e fermoso a vez, barrio de “Os Muiños de Arriba”, deixando a nosa dereita o manantial de “A Naranxeira” e a vivenda de “O Escouridal”, a nosa esquerda as vivendas de “As Casas Blancas” e “O Pacio” e xunto as de “Os Limpeiros”, entramos xa no citado barrio. Aquí poñemos punto e final a un día especial e espectacular, entre amigos, que culminamos na casa doutro amigo, Pepe, na súa famosa “Taberna do Valeco”, tomándolle unha e recodando o evento. De hoxe nun ano compañeiros.

Formamos parte da cita: Hermelino, Andrés, Miguel, Suso Robles, Rafa, Suso Rico, Mari, Belén e un servidor, Marcos. Grazas a todos pola xornada, aparte das fotos que ilustran estas liñas, ao pe das mesmas deixamos un álbume do evento. Saúdos.


Texto de Andrés García Doural e Marcos Candia

Imaxes de Jesús Emilio, Andrés García Doural e Marcos Candia

©Marcos_Candia

Álbume fotográfico: Os Remedios 2.013

Os Remedios 2.013 chegaron, este pasado luns, ao seu fin.

Unha fin de semana cargada de eventos de varios tipos nos que non aburrirse nin un intre.

Cultura e Ocio, ofrécevos un pequeno álbume fotográfico, con imaxes do partido de fútbol que enfrontou a dous históricos equipos da Mariña, e que rematou Mondoñedo 3 – 0 Foz; tamén vos achegamos imaxes dos clásicos na Praza da Catedral, da procecesión dos Remedios e da carreira popular. Gran parte das imaxes son autoría do noso amigo e colaborador Andrés García Doural.

Podes ver as fotos facendo click aquí, ou na seguinte presentación

©Marcos_Candia

Os Remedios 2.013

Xa están a volta da esquina as festas dos Remedios para este 2.013. A próxima fin de semana Mondoñedo énchese de eventos, para festexar a Patrona da nosa cidade.

Este ano a ofrenda corre a cargo do Concello de Ortigueira, e dende alí chegará tamén a súa banda de música. Ademáis nos Remedios 2.013 contaremos coa presenza das orquestras: Nova Imperial, Samba, Jerusalen, Tequila e Nueva Generación. Eventos paraleos como o Ralli de Clásicos, unha nova edición dos Cantos de Taberna ou un partido de fútbol con tintes históricos. O sábado no Viñas da Veiga enfróntanse Mondoñedo e Foz, dous equipos inmersos na loita da 2ª rexional, dous equipos que forman parte da historia do fútbol na Mariña Lucense.

©Marcos_Candia

O Outro Mondoñedo II

Fai un tempo publicamos neste blogue unha reportaxe na que visitabamos zonas de Mondoñedo non tan coñecidas para propios e extraños.

Hoxe voltamos a carga, e traemos un relato sobre a “Ruta da Auga”.

Nunha soleada tarde do mes de agosto, comezamos o percorrido da coñecida como “Ruta da Auga” de Mondoñedo. Partimos dende o comezo do trazada a esquerda da rúa Pardiñas, deixando a nosa dereita as pequenas parcelas de “O Tumbo”, e a nosa esquerda varias edificacións que tamen teñen entrada ou saída a rúa Álvaro Cunqueiro.

Proseguimos ascendendo por medio de altos muros de pedra que fechan unhas fincas coñecidas como “As Barras”, ata chegar a unha encrucillada de camiños, xunto a que atopamos ubicada unha cruz de granito no máis alto dun muro, sendo coñecido este punto como “O Palomar de Marzo”. Neste punto debemos tomar o camiño que parte a nosa esquerda, coñecido dende moi antigo como “Campos Travesos”.

A uns cen metros do seu comezo, adentrámonos nunha zona boscosa, con algúns muros de pedra moi altos e deixamos a nosa dereita unha finca con altos e fermosos castaños, propiedade do noso amigo José Enrique Cora, lugar onde recibiu sepultura o día de San Lázaro do ano 1.938, o soldado de regulares Mohamed Ben Mohamed, falecido a consecuencia do tétanos, nas dependencias do Real Seminario Santa Catalina da nosa cidade, onde se atopaba ingresado a causa das feridas sufridas na fronte asturiana.

Proseguimos co ascenso, por un profundo camiño, rodeado de eucaliptos, castiñeiros, castaños, abedules e abondosas prantas de arandos. Cando o camiño se volve máis chan, atopamos, a man dereita, unha pequena edificación, coñecida popularmente como “O Caseto do Escarabello”. Dende este lugar avistamos as vivendas de As Casas Novas no Coto, o barrio de Abidueiras, as vivendas de Montedearca, A Fabega, A Paleira, Escouridal, O Pacio, A Casería e o cauce do río Valiñadares, desfrutando así dunha impresionantes vistas de parte do Val mindoniense. Proseguimos a nosa marcha, rodeados de novo por abundantes árbores e muros de pedra, comenzando o noso descenso cara A Casería.

Despois de pasar estas vivendas, transitamos por unha zoa boscosa, donde atopamos abundantes loureiros, acacias e prantas de hedra de grandes raíces, que trepan con facilidade por outros árbores. Con motivo das crecidas do río Valiñadares, as torrenciais augas arrancaran a a ponte de madeira e laxes de Lavapés, derrubaron parte do muiño fariñento ali existente e causaron importantes danos materiais nunha pequena área recreativa que se construira xunto a eles. Foi preciso modificar o seu percorrido para evitar consecuencias de estos incidentes, ata poder coller o alto ponte sobre o cauce do mesmo río, que prestou numerosos servizos as canteiras de Lavapés e os veciños de Maariz.

Xiramos a nosa esquerda e comezamos un descenso por unha pista de terra duns douscentos metros. A nosa dereita atopamos un indicador de madeira, que nos guía cara o “Camiño das Sete Voltas” e o “Salto do Coro” meta da Ruta da Auga. O cauce do regato que descende precipitadamente dende “A Pena Moura” de Argomoso, superámolo por unha rústica ponte de madeira e ascendemos por unhas escaleiras de pedra  acompañadas dun vello pasamáns de madeira ata chegar o excepcional “Salto do Coro”.

Este paraxe é impresionante, un fermoso pozo, paredes rocosas a ambos lados, varios torrentes de auga, algúns árbores e sempre acompañados polo forte ruxir das augas.

Descendemos de volta sobre os nosos pasos, ata chegar a pista que nos leva a “Valiñadares”, xiramos a dereita pola parte inferior das vivendas de “As Bouzas” e a vivenda de “A Candola”, ata xuntarnos co trazado asfaltado da estrada que segue ata Argomoso. Aquí xiramos a esquerda e camiñamos cara Mondoñedo. Superamos o cauce do río Valiñadares pola ponte de cemento de “As Casas Blancas”, deixando a nosa dereita a fonde de “A Naranxeira”; máis adiante atopámonos coa vivenda e fonde de “A Cazoleira” a dereita de “O Batan”; aquí chegamos as vivendas de “Os Limpeiros”, deixando a dereita unha vivenda e muiño fariñento de “A Fabega”, a capela do XVII, adicada a Santiago Apostol e achegámonos as vivendas de “Os Muiños de Arriba”. Comezamos un empinado ascenso da rúa San Roque, deixando a nosa dereita a fonde de “Os Pelamios”. No lugar coñecido como “A Pena” atopamos unha nova capela do XVI adicada a San Roque. Proseguimos ascendendo por entre vellas edificacións e altos muros de pedra que fechan algunhas hortas. A nosa esquerda atopamos incrustada nestes muros de pedra, unha cruz de cantería, que por transmisión oral, din que foi o lugar donde se colocou o Beato Fray Diego José de Cádiz, para predicar aos numerosos fieis congregados. Neste punto comeza a rúa Álvaro Cunqueiro. Un pouco máis adiante , atópase, tamén a esquerda e incrustada nunha edificación, unha fermosa hornacina cun Cristo crucificado no seu interior. Na parte superior ten unha inscripción que dí: “Fue llagado por nuestras iniquidades y quebrantado por nuestros pecados – ISAIAS”. Proseguimos camiñando pola rúa Álvaro Cunqueiro, ata chegar ao costado da emblemática “Fonte Vella”, donde aproveitamos para refrescarnos e departir un anaco, namentras repoñemos forzas, poñendo punto final así ao noso percorrido pola Ruta da Auga.


Coa colaboración de Andrés García Doural

©Marcos_Candia

O que puido ser…

O empresario de orixe xaponés Katuza Kimura, elixiu no ano 1.985 o bonito lugar de A Fraga Vella para o cultivo de setas orientais a nivel industrial.

A Fraga Vella, é unha extensa finca, con abundantes manantiais de auga, na súa maior parte poboada de grosos pinos e o resto de verdes pastos. A única vivenda existente na finca, foi ampliada e mellorada de forma considerable, como lugar de residencia habitual para o novo empresario e a súa familia. Incluso tiña unha pequena depedencia adicada a ximnasio. Na parte traseira da edificación construíuse unha rampa, para facilitar a carga da producción obtida.

Un pouco máis arriba da vivenda construírase unha gran nave, con pilares e vigas de formigón, con tellado a duas augas e dotada de abudante auga, para o cultivo das setas.

Kazuta adicóuse, principalmente, ao cultivo da seta “Lentinula Edodes” (Shiikate), cogumelo que tamén era coñecido como “seta da saúde”, polas súas propiedades e que por esas datas non se cultivaba en ningún punto do territorio español. Os micelios erán traídos dende o Xapón ata a Fraga Vella e implantados en troncos de madeira autóctona. Como xa comentamos, o cultivo comezou ala por 1.985, a nivel industrial e a producción obtida era comercializada cara o extranxeiro, excepto unha pequena cantidade que era adquirida por un restaurante coruñés para servir a súa clientela. Na actualidade, este apreciado cogumelo pode ser adquirido nas grandes superficies comerciais.

Un dos grandes inconvintes co que se encontraba o empresario Xaponés na Fraga Vella era a falta de enerxia eléctrica. Despois de levar instalado nun lugar un tempo, quixo montar un bon secadeiro para as setas. As autoridades provinciais tíñanlle prometido dotar, a nave e a vivenda, deste ben tan prezado, pero o cambio no goberno provincial daqueles tempos, deixou todo nunha promesa.

Cando Kazuta Kimura abandoa a nave e a vivenda en a Fraga Vella, a comezos da década dos noventa, os vándalos comezaron a producir importantes danos materiais na nave e a vivenda, chegando a levarse as portas, ventás e incluso a cociña de leña. As autoridades provinciais, donas de todas estas propiedades, víronse obrigadas a tapiar os hocos das portas e ventás para tentar poñer fin aos actos vandálicos. A excepcional nave e vivenda, rodeadas de grandes pinos, permanecen abandoadas e ofrecendo unha desoladora imaxe. ¡O que puido ser, e non foi!


Coa colaboración de Andrés García Doural

©Marcos_Candia