Arquivo da categoría: Armando Requeixo

“Os médicos y os manciñeiros”

Díxome un día o Galaneiro de Cezuras:

-Os médecos non lles teñen boa fé.

-¿E por qué dí eso?

-Pois verá: Si se fina un enfermo questivese coidado pol-o médeco, a xente dí: ¡Matóuno o médico!

-E si o enfermo sana, entón dí:

-¡N-o sanóu o médeco, senón os santos!

-Vale máis sere manciñeiro, que diles todo dios fala ben.

-Pro os manciñeiros son unhos bestas.

-Non diga eso, ay don Duardo, que haber, haillos ¡que moito lle saben!

-Celeirote, ¿será un diles?

Celeirote pasa de dous anos que se finou. E mais a verdá seña dita, coma il non quedaron catro n-a Galícea. Pro sonlle tamén bos manciñeiros, Teixidal, de Trabada; Rafayel, de San Pedro de Bazar; Basanta, de Villaronte; Farruco das Lamas, do Coto; Ramón do Seixo, de Masma; Teixeiro, de Curros, e Zacarías, de Romariz.

Celeirote era manciñeiro do gado e da xente; tiña sona en moitas légoas ô redor, e gustáballe máis traballar co-a xente; Teixidal é manciñeiro do gado e, si se pón, da xente tamén; Rafayel é manciñeiro da xente e do gado, y-outros son manciñeiros do gado, agal-o Teixeiro que o é da xente e do gado e pra curar pernas e brazos rotos ou esnogados e toda cras de hosos, non satopa outro coma íl y-o Zacarías, que curô gado e tamén a moita xente.

Toda cencia do Celeirote adeprendeuna iste n-un libro do sigro XVII, que foi do Mosteiro de Meira e que o Celeirote amosabalgús amigos, ôs cales, y-a demáis xente, decía que no-o daba por tres mil reás; Teixidal, pra curar bestas e vacas, é cousa acabada. Hastro chaman de dez e de doce légoas de camiño. Fai dous anos pras San Lucas, por sacarlla cría morta ônha vaca de Lanzós, preto de Villalba, levou catorce pesos.

Rafayel é tamén un capador de gran sona. Moito é o que sabe y-o questudia n-os moitos libros que tén. Traballa n-os concellos de Castro de Rey, Meira, Pastoriza, Abadín e Cospeito, máis do que pode. É un batán. Por meiciñar â xente y-ô gado e por capar, leva cada ano, de cada casa, un ferrado de forraxe (trigo y centeno), e de todas élas axunta satenta e cinco fanegas. De modo e de maneira que traballa en trescentas casas. Pro ademáis da xente que non tén axustada y-o chama ou se consulta cu-íl, recibe de cote cartos y-énchelle a casa de hovos, manteiga e chiculate do bon. Diste, ás veces, tén máis de doce arrobas, e vanllo a mercar os que o percisan. Pol-a festa do San Pedro lévanlle mél, manteiga crua e carneiros.

Basanta e Farruco das Lamas teñen gran sona pra curar cochos; como Seixo, naida diste mundo curas oliras das bestas; ô Teixeira, quedáronlle os libros de seu pai e de seu abó, que tamén foron manciñeiros sonados, y-o Zacarías cura con meiciñas quil fai e con palabras.

Vexamos coma o Zacarías fai algunhas curas con palabras.

Pra cural-as vacas, bois y-outros animales que teñen unha pataca ou unha cachola de nabo n-a gorxa, di: Si é vaca. “A vaca Marela (si se chama desta maneira) tén unha pataca (si-é pataca) n-a gorxa. A pataca se volva y-auga e de y-auga, beba, pol-o poder que Dios tén y-a Virxe María. Amén».

Logo reza once Avemarías, dempois de prosinarse e descuberto.

As rosas da xente e do galo, cúraas dicindo:

«Rosa cabalare, ¿que vés aquí buscare?

¿Cinza ou carbón de tras do lare?

Vaite aló ás ondas do xare,

Onde non oyas galo cantare,

Nin galiña cacarexare.

Non cabes nin labres

Nin rebardebes,

Nin probalezas nin roezas,

Nin fagas mal, onde mal parezas,

Pol-o poder que Dios tén

Y-a Virxen María. Amén»

Dempois reza dez Avemarías.

Pra cural-as queimaduras, di ôs que as teñen que digan esta oración, entramentras il reza us Padrenuestros, de xionllos:

«O pan, pra fame; a y-auga, pra sede; y-o lume, pro frío. Eisí coma estas tres palabriñas son verdade, non cabes, nin queimes, nin ares e mírame estas carnes, pol-o poder que Dios tén y-a Virxen María. Amén».

E pra cural-o fogo, ou seña a irritación da pél, ponlle ô enfermo, n-a mau xurda, un prato con terra, e n-a dreita, unha navalla aberta e dille que diga a siguente oración, facendo unha cruz n-a terra do prato, co-a navalla, ô decir: «N-a terra te boto»:

«Santa Apolacía tres fillas tiña: Unha, urdía; outra, roía, y-outra, pol-a auga iba. Eisí coma estas palabriñas son verdade, non luzas, non comas, non probalezas, nin roezas, nin fagas cousas que mal parezas. Cóstote e n-a terra te boto, pol-o poder que Dios tén y-a Virxen María. Amén».

A espinilla érguese dicindo:

«Espinilla, palatilla, calleiro baixo, volve ô teu lugar, coma volven os rolos pro mar, coma volve o cura pro altar.

Polo poder que Dios ten y-a Virxen María. Amén».

Este texto é orixinal do libro «Etnografía Mindoniense«, editado por Armando Requeixo. O texto transcríbese de xeito igual que foi recollido por Eduardo Lense Santar o 04 de xullo do ano 1.939.


Coa colaboración de Armando Requeixo

©Marcos Candia

I Premio de poesía “Leiras Pulpeiro”

O Concello de Mondoñedo deu hoxe a coñecer os gañadores do certame de poesía “Leiras Pulpeiro” que este ano celebra a súa primeira edición.

Con motivo do 100 aniversario do pasamento do ilustre Leiras Pulpeiro, o concello mindoniense instaurou este novo premio, para animar aos creadores e novos talentos no edio da poesía. Nesta primeira edición resultaron gañadores os seguintes participantes:

1º Premio: Xurxo Martínez González, coa súa obra “Nenia e Leiras Pulpeiro” dotado con 1.500,00 €.

2º Premio: Ramón Sandoval Pérez, coa súa obra “Cicatrices do insomnio” dotado con 600,00 €

3º Premio: Olalla López Barro, coa súa obra “O corpo indomábel” dotado con 300,00 €

A entrega de premios terá lugar o vindeiro día 9 de novembro as 12:30 h no Salón de Plenos do Concello de Mondoñedo. A data escollida para esta entrega esta enclavada dentro dunhas xornadas que se celebraran nesta cidade entre os días 9 e 11 de novembro, e que versarán sobre a figura de Leiras Pulpeiro. Unhas xornadas que contarán entre outros coa presenza de ilustres galegos no eido da cultra como: Ramón Reimunde, Xesús Alonso Montero, Armando Requeixo Cuba, Anxo Tarrío Varela, María Dolores Sánchez Palomino, Francisco Fernández Rei, Antón Meilán García o María Camiño Noia Campos ou Justo Beramendi González.

©Marcos Candia

O Tangueiro

O Tangueiro ou Estafermo era un gran monigote de madeira, pintado, que tiña n-a mau dreita un saco d’area; poñíase no medio e medio d’o campo de Nosa Señora d’os Romedios, de Mondañedo, por Nosa Señora d’os Romedios e por outras festas, e con él facíase a corrida chamada d’o Tangueiro, que foi moi sonada en Galicia e n-as Asturias, e verificábase presentándonse moi ataviado, a cabalo y armado con lanzas, un fato d’homes, os cales acometían ô Tangueiro dándolle unha lanzoada e fuxindo logo coma lóstregos, pois si n-o facían, o saco d’area caía derriba d’as costas ou d’a cabeza d’eles.

A corrida anunciábase a víspora pol-a tarde, pol-as ruas d’a cidá, por medio d’un chistoso bando qu’era levado e pregoado por un home montado a cabalo, con goapo traxe y-armado c’unha lanza, acompañado d’oito ou dez homes, tamén a cabalo e con lanzas.

Esta sonadísima festa celebrouse hastr’os primeiros anos d’o derradeiro tercio d’o sigro pasado.

O monigote d’o Tangueiro existíu, inda que xa desgonzado e roído da couza, n-unha d’as dependenzas d’o antigo convento d’Alcántara hastr’o ano de 1913.

Este texto é orixinal do libro “Etnografía Mindoniense“, editado por Armando Requeixo. O texto transcríbese de xeito igual que foi recollido por Eduardo Lense Santar o 30 de marzo do ano 1.938.


Coa colaboración de Armando Requeixo e Andrés García Doural

©Marcos Candia



Cabodano da historia

O pasado 28 de febreiro, como é habitual dende fai 31 anos, Mondoñedo recordou a morte de D. Álvaro Cunqueiro cunha ofrenda floral na súa tumba sita no Cemiterio Vello da cidade, na que se aproveitou para reservar un oco a D. Leiras Pulpeiro, do cal neste 2.012, cumprense 100 anos do seu pasamento. 

A ofrenda como todos os anos é levada a cabo por membros da corporación municipal, acompañados por persoeiros da sociedade mindoniense, público en xeral, así como diversos concelleiros de Ferrol, cidade irmá de Mondoñedo; tamén neste acto, todolos anos Mondoñedo acolle un mantedor (persoa que se encarga de lembrar a figura de D. Álvaro, así como iniciar a lectura dunha das súas obras). 

Nesta ocasión o mantedor non foi outro que Armando Requeixo, do que xa falamos aquí, comentado sobre a presentación do seu libro Criticalia, e a obra escollida para a lectura foi “Herba aquí ou acolá

Armando, logo da ofrenda floral no Cemiterio Vello, ofreceu unhas verbas sobre Cunqueiro no Salón de Plenos do Concello, que a continuación reproducimos:

“Álvaro Cunqueiro: mindoniense irrefutable

Autoridades, veciñas e veciños, amigas e amigos todos:

Máis unha vez atopámonos neste Salón Nobre do Excelentísimo Concello de Mondoñedo para honrar a memoria do Príncipe das Letras da nosa cidade nesta data do seu trixésimo primeiro cabodano.

O espírito de don Álvaro Cunqueiro aboia, pneumático e melancólico, nos recantos máis miúdos desta levítica e antiga sede episcopal, que non se entende cabalmente sen a lembranza de quen foi o seu máis insigne divulgador, o máis senlleiro dos seus intérpretes, valeco amador do seu espazo natalicio con inquebrantable adhesión.

Nestes días que nos tocou vivir lembro con frecuencia as palabras sempre sabias de don Álvaro, o seu maxisterio lúcido en tantas e sobre tantas cuestións. E quero pensar que volver ás súas ensinanzas nos ha servir hoxe, outra volta, para atopar un guieiro fidel neste proceloso océano de crises que ameaza con asolagarnos.

Teño para min que don Álvaro, que confesaba profesar a mesma fe que as vellas rezadoras, cría firmemente en tres cousas ás que endexamais renunciou e sobre as que se manifestou apaixonadamente en máis dunha ocasión. Esas tres esencias indisolublemente entrañadas nese portento da natureza que foi don Álvaro non son senón a súa mindonicidade radical, a fonda asunción identitaria do galego como fala na que entendía o universo mundo e a querenza admirativa e sentimental polas nosas tradicións, por ese imaxinario popular que leva séculos contando e cantando as máis fermosas historias.

Que don Álvaro amaba Mondoñedo dende que tivo acordo seméllame incuestionable. Toda a súa vida, toda a súa escrita aparecen tramadas por esa devoción case mística a unha Terra e un Pobo que en ningún momento deixou de aniñar na súa mente e no seu cor, tal como el mesmo confesou:

Nacín en Mondoñedo, si. É unha vella cidade con bispado, catedral, no fondo dun val moi pequeno pero moi fermoso, cunha longa familia miña alí e nos vales próximos, nas aldeas veciñas. ¡Moito campesiño e moito labrego na miña familia!

Dunha maneira ou doutra en todos os meus libros está un pouco Mondoñedo. Todas as cidades pequenas das que falo son un pouco a miña cidade por moi diferentes que sexan. Tanto me dá que sexa unha cidade grega a onde chega Ulises ou unha cidade da Bretaña a onde chega o sochantre coas ánimas, todas as cidades son un pouco a miña cidade (Giacomo Ricci, “Entrevista a Álvaro Cunqueiro”, en Celtismo e magia nell’a opera de Álvaro Cunqueiro, Perugia, Universidade de Perugia, 1971).

De igual maneira, don Álvaro non concibía ser dun país como o mindoniense e, por extensión, do antigo Reino de Galicia sen levar marcado a lume no propio adn espiritual unha lingua: a galega.

Dende o primeiro momento tivo a certeza absoluta de que ser galego era, antes nada, arrolar na verba propia. Por iso, xa no recuado 1969 respondía nunha entrevista ao xornalista castelán Antonio R. de las Heras:

Para min, do galego, o máis importante é o mantemento da lingua. O galego é, ante todo, a lingua (Antonio R. de las Heras, “Fantasía y evasión en la literatura”, ABC, 17-4-1969).

Certamente, don Álvaro non deixou nunca de militar na causa do idioma, que considerou decote axial, mostrando por el grande preocupación e revelando con clarividencia asombrosa algúns dos males que aínda hoxe o atafegan. Escoitemos, senón, o que declaraba sobre os perigos da ritualización lingüística á periodista e escritora Margarita Ledo Andión poucos meses antes de deixarnos:

Para min o problema capital radica en que no momento en que o galego parece salvado e consolidado como lingua culta acontece que os mariñeiros, os campesiños, artesáns e obreiros queren que os seus fillos falen castelán por un criterio utilitario e porque aínda se conserva esa especie de lastra social de que falar castelán é falar ben. Corremos o perigo de que o galego, idioma da maioría, pase a ser lingua só intelectual e dunha clase media ilustradilla, con certa vocación cara ao país tinguida de emoción (Margarita Ledo Andión, “Entrevista inédita do ano 1973”, Coordenadas, 2, 1982).

Non nos levemos a engano. Don Álvaro tíñao claro. Para el era evidente que ser galego, xenuinamente galego, tiña unhas implicacións innegociables. Nas súas palabras:

Que a xente se dea conta de que non se pode vivir sen un país ao fondo, que non é o mesmo… Azaña dixo unha vez: “yo soy español como el que más, pero igual sería patagón o samoyedo”. Ben, pois non é verdade, non se é igual castelán que patagón ou samoiedo. Un ten que vivir nunha terra determinada, ten que vivir a hora desa terra e é a única maneira de que un sexa válido non só para os seus, senón para toda a xente do mundo, e isto hai que dicilo así (Margarita Ledo Andión, “Entrevista: Álvaro Cunqueiro: creador e creedor cun país ao fondo”, A Nosa Terra, 16/22-5-1980).

Xa que logo, entendo que non é posible definir a personalidade intelectual e literaria de Cunqueiro sen ter presente a que el chamou a súa mindonicidade “irrefutable”, a súa decida aposta polo idioma de noso —o que non foi óbice para que, como moitos outros xenios da literatura que na historia foron, redactase noutras linguas algunhas pezas mestras da escrita do pasado século— e a súa proximidade admirativa co territorio da tradición oral galega e da cosmovisión antropolóxica e etnográfica que alimenta esta.

Tal é para min hoxe a grande ensinanza que como mindonienses nos transmitiu a todas e a todos: temos de ser dun lugar (o noso Mondoñedo milenario), temos de ollar a vida dende un sangue lingüístico que nos reconcilie co noso verdadeiro ser histórico e cultural (o galego) e temos de saber incorporar ao noso presente o vizoso herdo da tradición, ese fértil humus no que enraizamos e sen o cal nada seriamos senón esmorecentes árbores aéreas.

En memoria e homenaxe de quen amou a Mondoñedo, de quen amou a nosa lingua e de quen amou o noso ser histórico, vaia agora a lectura destes versos dun dos monumentos literarios que nos legou, o poemario Herba aquí ou acolá, para moitos un dos fitos de maior fulgor da nosa escrita de calquera tempo. Coa miña incondicional devoción, don Álvaro.

Palabras cargadas de sentimento e emoción, estas de Armando, un mindoniense que sempre que pode achégase ata a súa cidade natal, que o acolle cos brazos abertos. 

Dende aquí queremos dar as grazas a Armando, por permitirnos facernos eco da súa sabiduría e saber falar.

©Marcos Candia


Criticalia, 20 anos de recensións

 

Armando Requeixo (Mondoñedo, 1.971), ven de presentar o pasado xoves 17, na libraría “Couceiro” na cidade de Santiago de Compostela, un novo libro, “Criticalia”, unha impresionante colección de recensións, que comezan ala polo ano 1.991 e chegan ata o 2.010, a partires deste intre o seu traballo está tamén na rede, o seu blog persoal é todo un referente da crítica en galego.

Pero centrándonos no exemplar presentado na Capital de Galicia, Criticalia, contén máis de 250 recensións sobre libros de todo xénero, dende narrativa ata poesía, pasando pola novela ou a historia.

Un traballo, Criticalia, que foi editado por “Sotelo Blanco”, dentro da súa serie “Estudos e Investigacións, serie maior”. Dende a propia editorial, Ánxela Gracián, escritora e responsable editorial mencionou este volume como “unha mostra da profesionalidade ética e a valentía nos xuízos que leva amosando Requeixo como crítico dende fai anos”.

Dende “Cultura e Ocio” non atopamos mellor forma de inauguar as entradas a web, despois da presentación, que non fora “Criticalia”. Lectura recomendada. E ademáis se queredes seguir o traballo de Armando na actualidade non dubidedes, como indicabamos ao comezo desta entrada, en visitar o seu blog.

©Marcos Candia